Recht van Antwoord Rode Kruis-Vlaanderen

24 jan '12 in Actua door Pmag

Uw geld voor Music For Life komt wel terecht!

De waarheid over Nepal en diarree

In P-magazine nummer 51 van 2011 verscheen een artikel van Saskia Van Nieuwenhove en Kristof Dalle over Music For Life 2011 (MFL) en de acties die Rode Kruis-Vlaanderen zal ondernemen tegen diarree. De titel en ondertitel van het artikel laten alvast geen ruimte voor interpretatie: 'Het Rode Kruis spoelt uw centen door' en 'Wc's plaatsen, ja. Maar we kunnen niet garanderen dat ze ook aangesloten worden.' Behalve deze tendentieuze titels bevat het artikel ook onjuiste feiten en beweringen, citaten die uit hun context zijn gerukt en getuigt het artikel van een negatieve vooringenomenheid.

 

Hierdoor ziet Rode Kruis-Vlaanderen zich verplicht de lezers van P-magazine op een correcte wijze over de waarheid te informeren via dit Recht van Antwoord.

 

Het belangrijkste verwijt aan het adres van het Rode Kruis in het artikel van P-magazine nummer 51 van 2011, is gebaseerd op feitelijke onjuistheden en een verkeerde voorstelling van de situatie in Nepal: 'Het Belgische Rode Kruis poot overal wc-potten neer die kilometers ver van de dichtstbijzijnde waterleiding verwijderd zijn en waar geen garanties voor bestaan dat er ooit water zal aangesloten worden.' In het artikel wordt geïnsinueerd dat het Rode Kruis toiletten zou installeren die nooit kunnen gebruikt worden en dat het geïnvesteerde geld bijgevolg verloren zou zijn. Dat is echter allerminst het geval. Integendeel! P-magazine journaliste Saskia Van Nieuwenhove beschrijft op pagina 47 van het bewuste artikel hoe ze door het Rode Kruis wordt meegenomen naar projecten in het Lalitpur-district, waar ze in een schooltje gaat kijken naar drie toiletten die het Rode Kruis schonk maar 'een hoop puin en afval' ziet waar een hygiënische Franse wc zou moeten zitten. In een andere nabije school citeert ze een leerkracht om te bewijzen dat er geen wateraansluiting zou zijn: 'Want we wachten nog steeds op de 17 kilometer lange leiding die een Finse ngo ons beloofd heeft'. Deze feiten zijn onjuist: de toiletten waarvan sprake zijn perfect in orde en de 17 kilometer lange leiding (in werkelijkheid is ze 18.361 meter lang) ligt er ondertussen al meer dan zes maanden en werkt perfect. Een plaatselijke 'water-caretaker' is belast met het dagelijks open- en toe draaien van de hoofdkraan, zodat de school en het ganse dorp er rond (108 huishoudens) gelijke toegang hebben tot water. De toiletten van hun kant krijgen trouwens water via een apart klein reservoir op het dak van de toiletten, dat twee maal per dag automatisch wordt gevuld.

 

Overigens klopt het verhaal over een Finse ngo die zou instaan voor de aanleg van de leiding niet: de waterleiding is aangelegd door een organisatie die gespecialiseerd is in het aanleggen van complexe waterwerken en heeft niets met Finland te maken.

 

De journaliste citeert foutief en geeft verkeerde informatie waardoor de projecten van het Rode Kruis onterecht zwart worden gemaakt. Wie met eigen ogen de reële situatie ter plaatse wil aanschouwen, kan duiding en foto's vinden op onze websites: www.rodekruis.be en www.musicforlife.rodekruis.be.

 

Belangrijk om weten is dat de toiletten die het Rode Kruis installeert, wel degelijk werken. Ook zonder water. In tegenstelling tot onze Vlaamse toiletten en wat de journaliste in het artikel beweert, is water immers niet altijd noodzakelijk om de toiletten daar te kunnen gebruiken. Op de plaatsen waar geen water voorhanden is worden namelijk geen zogenaamde 'flush-toiletten' geïnstalleerd maar wel 'drogeput toiletten' (dry pit toilets). Men mag zich daarom niet laten misleiden door de foto van een wc op pagina 46 van het bewuste artikel: dit is een publieke WC van het flush-type die niet is geplaatst door Rode Kruis-Vlaanderen in het projectgebied.

 

Rode Kruiswebsite

 

In het artikel wordt voorts aangegeven dat de opbrengst van Music For Life integraal in Nepal zal worden besteed. En dat daar geen grote problemen met diarree zijn. Het zou volgens een plaatselijke arts enkel gaan om een probleem voor toeristen en er zouden meer kinderen gedood worden in het verkeer dan door diarree. Deze stellingen zijn onjuist.

 

Ten eerste zal het Rode Kruis de opbrengst van MFL wereldwijd aan diarreeprojecten besteden waar dat nodig is. Zo zijn er al programma's gepland in Malawi, Oeganda, Namibië, Mozambique, Burundi enzovoort. Nepal is naar voor gebracht als communicatief focuspunt van de actie, net zoals we dat bij de vorige editie van Music For Life hebben gedaan met Swaziland en de Aidswezen. De informatie dat we de opbrengsten wereldwijd gaan besteden en niet enkel in Nepal, was letterlijk te vinden op de Rode Kruiswebsite over Music For Life.

Ten tweede wordt door P-magazine meer geloof gehecht aan de uitspraken van een lokale arts dan aan de zeer betrouwbare, door de Wereld Gezondheidsorganisatie gepubliceerde officiële cijfers waaruit blijkt dat er in Nepal negen (9) maal meer diarreedoden zijn dan verkeersdoden.

 

Slechts een volledig en waarheidsgetrouw verslag van de ge-sprekken met de Rode Kruisafgevaardigde in Nepal kon het pu-bliek juist informeren betreffende de feitelijke situatie in Nepal. Helaas werden de woorden van onze Vlaamse vertegenwoordiger uit haar context getrokken, en werden onze projecten gekarikaturiseerd zodat het werk van het Rode Kruis in Nepal zeer ten onrechte in een negatief daglicht wordt geplaatst. De belofte om het artikel daarenboven te laten nalezen vóór publicatie is de P-magazine journaliste Saskia Van Nieuwenhove – in strijd met de journalistieke deontologie – niet nagekomen.

 

Neutraliteit

 

Zonder betrouwbare cijfers bij de hand is het voor de P-maga-zine journalisten uiteraard onmogelijk om resultaten te kunnen meten. Toch stelt het artikel dat het effect van de projecten op het aantal diarreedoden in het beste geval niet te meten klein is, in het slechtste geval onbestaand. Het Rode Kruis beschikt over de volgende correcte cijfers: het aantal toiletten ('toilet coverage') is gestegen van 6 procent naar 43 procent en het Nepalese Rode Kruis heeft in 2010 niet minder dan 188.000 mensen geholpen op vlak van sanitair en drinkwater. Dat is een fantastische verwezenlijking en wij zijn er als Rode Kruis trots op dat we de enige organisatie zijn die op het volledige grondgebied van Nepal actief is dankzij niet minder dan 1 miljoen Nepalese Rode Kruisvrijwilligers. Daardoor kunnen wij ook in zeer afgelegen gebieden werken waar de noden hoog zijn.

 

De journalisten halen in hun artikel ook een getuige aan die zegt dat ze menselijke uitwerpselen gebruiken om te stoken, te koken en de huizen mee te isoleren. Van dierlijke uitwerpselen, bijvoorbeeld van runderen, wisten we dit al langer. Uit navraag in Nepal en wetenschappelijke reviews blijkt dat menselijke uitwerpselen hiervoor niet worden gebruikt. Menselijke uitwerpselen kunnen wel gecollecteerd worden voor bemesting of biogassystemen, maar dat is een heel ander verhaal (waar het Rode Kruis trouwens ook aan meewerkt). Moesten sommige Nepalezen menselijke uitwerpselen toch gebruiken om te koken, stoken en isoleren, dan kan het Rode Kruis alleen maar de dringende goede raad geven om dit niet meer te doen: elk contact met menselijke uitwerpselen betekent immers een gevaar voor de gezondheid.

 

Wat ons brengt tot de ongefundeerde kritiek als zou het Rode Kruis liever tegen de overheid aanschurken dan kritiek te spuien. Het Rode Kruis telt 187 nationale verenigingen in evenveel landen en is het wereldwijde boegbeeld van neutraliteit en onafhankelijkheid. Wij worden overal in de wereld erkend. In conflictgebieden bijvoorbeeld zijn wij vaak de enigen die nog kunnen werken omdat zowel de overheid als de opstandelingen onze neutraliteit respecteren. Wij klagen bepaalde zaken niet aan. Dat is een bewuste keuze omdat wij – vaak in alle stilte en achter de schermen – onze humanitaire opdracht blijven verder zetten zodat mensen in nood niet aan hun lot worden overgelaten. Deze taakverdeling tussen ngo's is zinvol: de enen klagen aan (en moeten daardoor soms het land verlaten), de anderen blijven ter plekke en proberen in alle omstandigheden hulp te verlenen. Deze specialisatie en taakverdeling zijn kenmerken van een zich verder professionaliserende ngo-sector.

Het Rode Kruis is daardoor af en toe een gemakkelijk doelwit voor kritiek. Kritiek die zeker niet komt uit de hoek van de slachtoffers en hun familie voor wie het Rode Kruis in miserabele omstandigheden vaak het enige lichtpuntje van hoop is. Dit is trouwens de essentie van de discussie: het is niet omdat men gekant zou zijn tegen de regering van een betrokken land dat men het Rode Kruis moet verwijten dat wij daar toch de mensen helpen en redden.

 

Het Rode Kruis zet niet zomaar lukraak acties op touw. Rode Kruis-Vlaanderen is een wereldwijde trendsetter van het – waar mogelijk – werken volgens de principes van evidence-based medicine en evidence-based practice. Dit houdt in dat we op een wetenschappelijk onderbouwde manier werken met het oog op een maximale efficiëntie en resultaat.

 

 

Gecontroleerd en geauditeerd

 

Omdat onze organisatie zo sterk verankerd is tot in de kleinste gemeenschappen van de wereld, door de inzet van bijna 100 miljoen vrijwilligers, kunnen wij op een zeer directe en efficiënte wijze werken. Trouwens: al onze programma's worden van A tot Z gecontroleerd en geauditeerd (hetgeen met het bewuste artikel duidelijk niet het geval is geweest) om mogelijke fraude of corruptie uit te sluiten. Wie ons steunt, mag op beide oren slapen: alle middelen worden op efficiënte wijze aangewend om mensen te helpen en te redden.

Dit leidt ons naadloos tot het einde van het bewuste artikel: 'De gevolgen zijn echter dat erop de dag van vandaag nog mil-joenen Belgische euro's geblokkeerd staan op rekeningen van het Internationale Rode Kruis en waar ironisch genoeg gewacht wordt op een nieuwe grote ramp in het tsunamigebied om die middelen ook effectief te gaan besteden.' Wij kunnen u alvast bevestigen: die miljoenen Belgische tsunami-euro's zijn door het Rode Kruis tot de allerlaatste eurocent besteed en goed besteed. Ook dat is op heel eenvoudige wijze te verifiëren: op de website van Rode Kruis- Vlaanderen staat zeer transparant op welke wijze de giften voor de tsunami zijn besteed. Het statement over miljoenen euro's die nog geblokkeerd staan, is dan ook ten onrechte foutief verstrekte informatie.

 

Rode Kruis-Vlaanderen reageert om alle voormelde redenen op het artikel in P-magazine dat verschillende feitelijke onjuistheden bevat en op die basis de Vlaamse bevolking oproept om mooie projecten zoals Music For Life en het Rode Kruis niet te steunen. Rode Kruis Vlaanderen staat altijd open om op een transparante en eerlijke manier het debat aan te gaan over wat er met het gedoneerde geld gebeurt.

 

 

Voor Rode Kruis-Vlaanderen
Prof. Dr. Philippe Vandekerckhove
Directeur-Generaal

Christine Joris
Gemeenschapsvoorzitter

 

 

Reactie van journaliste Saskia Van Nieuwenhove

 

1. De waterleiding

Het zou volgens het Rode Kruis onjuist zijn om te schrijven dat de 17 kilometer lange waterleiding er niet ligt. In het dorp was men niet op de hoogte van die waterleiding. Zo getuigden verschillende dorpelingen. Maar ook het Rode Kruis heeft de volledige 18.361 kilometer gemist. Per mail werd mij bevestigd door het Rode Kruis dat de leiding er niet ligt. Een week later was er een tweede afspraak met de landverantwoordelijke, Dries Goeminne. Tijdens het interview werd opnieuw gevraagd hoe het mogelijk was dat er geen water was in een schooltje waar RK Vlaanderen zelf koos om mij als journaliste naartoe te brengen. Acht minuten blijft de landverantwoordelijke spreken over de ontbrekende waterleiding en geeft hij ook toe dat het RK bewust de keuze maakt om toiletten te zetten zonder de garantie dat de grote spelers ooit leidingen zullen leggen. Uw aanklacht aan het adres van P-magazine hoort er dus een te zijn aan het adres van uw eigen medewerker. Het Rode Kruis spreekt in dit Recht van Antwoord informatie tegen die ze zelf verstrekt. Als desbetreffende waterleiding er wel degelijk ligt, heeft u een andere bron dan uw eigen man ter plaatse. Zowel mail als geluidsfragment die onze versie bevestigen, zijn te vinden op www.p-magazine.be. De heer Goeminne, zoals u zal horen op onze website, sprak de betrokkenheid van de ngo ook niet tegen.

 

2. Droge toiletten

De cijfers van verschillende organisaties en ook die van Rode Kruis bevestigen net dat Nepal zeker geen land is waar er een tekort aan water zou zijn. 80% van de mensen heeft een vlot toegang tot water. Op de website van het Rode Kruis wordt ook met foto's gewerkt om dat te staven. In de communicatie van het Rode Kruis wordt geen melding gemaakt van droge toiletten. Op het veld troffen we er ook geen aan.

 

3. Andere landen

Dat het Rode Kruis ook geld in andere landen zal besteden, kunnen wij enkel toejuichen. Nergens hebben wij beweerd dat het geld exclusief naar Nepal zou gaan. Feiten verzinnen om ze dan tegen te spreken, is niet ernstig. We hebben wel de focus gelegd op Nepal. Net zoals het RK zelf een trailer gebruikt met beeld van Nepal en in die trailer geen andere landen (Burundi, Malawi of Mozambique) vermeldt, staat het ook ons vrij er één land uit te nemen en de werking na te gaan. Hetzelfde land waar het Rode Kruis zichzelf in de kijker werkt, leek ons een juiste keuze. Het was nooit onze bedoeling om de werking van het RK in Nepal in een negatief daglicht te stellen. Integendeel. Alleen konden we de waarheid niet verzwijgen.

 

4. Publieke toiletten

P-magazine wijst op het feit dat ondertussen een pak van de sanitaire voorzieningen in zeer slechte staat blijken of zelfs onbruikbaar zijn. Getuige ook de foto van de publieke toiletten. Verkeerdelijk ondertiteld door ‘Rode Kruis-toiletten'. Shame on us. We hebben nochtans gepoogd bij elke toilet en waterkraan zicht te krijgen op de ngo die erachter zit. Het was onbegonnen werk. Of in de woorden van landverantwoordelijke Dries Goeminne: "Een overzicht is inderdaad moeilijk. Maar wij vinden het als Rode Kruis onbelangrijk dat mensen weten of die toilet nu door ons of door een Finse of door een andere ngo werd betaald."

 

5. Neutraliteit

In het Recht van Antwoord komt Rode Kruis met correcte cijfers. Die brachten wij reeds in het artikel. Ook wij hebben geschreven dat er 43% van de bevolking toegang heeft tot een toilet. Alleen hebben wij dat geduid met een nieuwe studie waaruit blijkt dat al bijna de helft van die toiletten en waterkranen niet meer werkt of zware mankementen vertoont. Die studie vinden we niet op die 'transparante' website van het Rode Kruis.
Ook hebben wij de lezer ingelicht dat die 43% (er zijn 29 miljoen Nepalezen) geen verdienste is van het Rode Kruis. Het Rode Kruis heeft het recht om trots te zijn op hun toilettenbereik van 188.000 mensen. Wij duiden dat echter in de grotere context en de Nepalese realiteit. Humanitaire waterprojecten lopen al vanaf 1972 in Nepal. Ze zijn deel uit gaan maken van een economie waar jaarlijks 100 miljoen in wordt geïnvesteerd, verspreid over 34.000 hulporganisaties. Het misbruik van een corrupte regering en privéprojecten is niet te onderschatten. Uiteraard mag het Rode Kruis ervoor kiezen om in landen met corrupte regimes te werken en daar mensen in nood te helpen. Wij mogen waarschuwen dat er in de zakken van diezelfde rege-ring wel een massa geld verdwijnt. Wij hebben geenszins een oproep gelanceerd aan het Rode Kruis om te vertrekken uit Nepal. Wij blijven wel bij het standpunt dat we grote vragen hebben bij die transparantie.
Wij maakten ook melding van het feit dat het Rode Kruis geen mandaat heeft om medicatie te bedelen. Die taak wordt zeer onzorgvuldig door ongeschoolde ambtenaren uitgevoerd. Toch geen detail in de strijd tegen diarree?

 

6. Uitwerpselen

U beweert dat menselijke uitwerpselen niet gebruikt worden om te koken en te stoken in Nepal. Vervolgens gaat u verder met het stellen dat “moesten Nepalezen dit toch doen, dan kan het Rode Kruis alleen maar de dringende goede raad geven om dat niet te doen”. U beschuldigt P-magazine van een fout, en als het niet aan ons blad ligt, dan wel aan de Nepalezen.

 

7. Betrouwbare cijfers

In het artikel werd de cijfers van de Wereld Gezonheidsorganisatie wel degelijk gebracht, zij het met kanttekeningen. Dat er geen autopsies worden uitgevoerd en er dus door verschillende lokale en internationale artsen wordt getwijfeld aan het officiële cijfer van 9.000 diarree-doden per jaar, is een feit. Verschillende ngo’s verkiezen dan ook met eigen cijfers te werken.

 

 

8. Nalezen

De belofte om het artikel na te lezen werd niet gegeven. Bovendien betreft dit een reportage en geen interview. Slechts twee citaten van Dries Goeminne werden gebruikt en zijn correct weergegeven. Zoals u opnieuw kan vaststellen op onze website. U legt mij ook woorden in de mond die niet de mijne zijn. “Diarree bestaat hier enkel bij de toeristen. Zeg ze dat maar in Europa”, is een citaat van een Nepalees en geen stelling van mij. Op die manier wenste hij vooral duidelijk te maken dat het probleem ruimschoots overschat wordt en er in het land andere prioriteiten zijn.

‘Dat uw geld in Nepal verdwijnt in een bodemloze put’ is dan weer wel mijn conclusie na twee maanden (en niet één dag zoals u op uw site beweerde) intensief onderzoek. Had u misschien moeten laten nalezen.

 

Geluidsfragment 1:

Geluidsfragment 2:

 

Lees hier het artikel zoals gepubliceerd in P-magazine.

 

Klik op de afbeelding voor een grotere versie.